Koło Naukowo-Badawcze

GLOSSARY

(definicje wybranych terminów / w toku opracowywania w ramach prac Koła Naukowo-Badawczego proComm)

Słownik logiczno-metodologicznych pojęć kluczowych w projekcie, będących przedmiotem operacjonalizacji w badaniach; klasyczny Tezaurus, zawierający terminy kluczowe.

Badania lokalne / community-based research– badania oparte na społeczności lokalnej, włączające w jakimś aspekcie realizacji badania społeczność lokalną jako partnera; rozmaitość podejść i nazw:

  1. badania partycypacyjne / uczestniczące (participatory research); następuje włączenie społeczności lokalnej w proces realizacji badania, na zasadzie zabierania głosu w fazie wyznaczania badania; jest to włączenie na poziomie interpretacji[1]
  2. badania działaniowe / action research; jest to wyższy poziom uczestnictwa w procesie realizacji badania; badania działaniowe są nastawione nie tylko na zebranie informacji z pomocą badanych i uwzględnienie tego, co oni uważają za ważne, ale także na włączenie w rozwiązywanie problemów, dotykających daną społeczność: (a) partycypacyjne badania lokalne /community-based participatory research, (b)kooperacyjne uniwersytecko –lokalno-społecznościowe /university-community collaborative resarch / stakeholdership approach

Capacity building

 

Środki, dzięki którym umiejętności, doświadczenie, techniczne i związane z zarządzaniem umiejętności są rozwijane w ramach struktury organizacyjnej (wykonawcy, konsultanci lub zleceniodawcy – często poprzez świadczenie pomocy technicznej, krótko / długo – okresowe treningi i special input (np. systemy komputerowe). Proces ten może obejmować rozwój zasobów ludzkich, materialnych i finansowych. [Por.  OECD Glossary for statistical terms, 2007, s.83 za: Employment-Intensive Investment Programme (EIIP), International Labour Organisation, http://www.ilo.org/public/english/employment/recon/eiip/index.htm]

 

Capacity development

Proces, w którym jednostki, grupy i organizacje, instytucje i kraje rozwijają, wzmacniają i organizują swoje systemy, zasoby i wiedzę; wszystko odzwierciedlone w ich możliwościach, indywidualnie i zbiorowo, w celu wykonywania funkcji, rozwiązywania problemów i osiągania celów. [Por. OECD Glossary for statistical terms 2007, s.83 za OECD, 2006, Wytyczne DAC i Reference Series Zastosowanie strategicznej oceny środowiska: Wytyczne dla Dobrej Praktyki Współpracy Rozwojowej OECD, Paryż].

 

Czynniki endogenicznego rozwoju społeczności lokalnej (w przeciwieństwie czynników zewnętrznych, które warunkują rozwój egzogeniczny), to takie, które bazują na różnego typu potencjalne, jakim ta konkretna społeczność lokalna dysponuje.

Czynniki ryzyka: potencjalne źródła wystąpienia zdarzeń ‘ryzykownych’, identyfikowane zazwyczaj dla określonego typu przypadków/sytuacji (np. palenie i ryzyko raka płuc, mieszkanie nad wodą i ryzyko bycia podtopionym, etc.)

Deprywacja lokalna – niezaspokojenie potrzeb na poziomie lokalnym, deprywacji odpowiada to, co nazywamy ryzykiem lokalnym; pojęcie inne niż deprywacja w psychologii, tu mamy niedostatki z punktu widzenia potrzeb, istnienia niedostatków.

Pierwszym, obiektywnym przybliżeniem deprywacji lokalnej jest pomiar na poziomie społeczności lokalnej- wartości cech, opisujących społ. lokalną (obejmujących deprywację w 11 wyodrębnionych obszarach/dziedzinach).

Wielowymiarowe skalowanie deprywacji lokalnej

 

Na podstawie danych statystyki publicznej – Bank Danych Regionalnych/Lokalnych opracowano: zestawy zmiennych (standaryzowanych), z których wyodrębniono (za pomocą analizy czynnikowej) wskaźniki deprywacji w 11 obszarach/dziedzinach:

  1. Wskaźnik deprywacji wymiaru – ekologia (wde)
  2. Wskaźnik deprywacji wymiaru – finanse (wdf)
  3. Wskaźnik deprywacji wymiaru – gospodarka (wdg)
  4. Wskaźnik deprywacji wymiaru – infrastruktura (wdi)
  5. Wskaźnik deprywacji wymiaru – komunalne (wdk)
  6. Wskaźnik deprywacji wymiaru – kultura (wdc)
  7. Wskaźnik deprywacji wymiaru – mieszkania (wdm)
  8. Wskaźnik deprywacji wymiaru – pomoc – społeczna (wds)
  9. Wskaźnik deprywacji wymiaru – rynek – pracy (wdp)
  10. Wskaźnik deprywacji wymiaru – szkolnictwo (wde)
  11. Wskaźnik deprywacji wymiaru – zdrowie (wdz)

Ekonomia społeczna Za konstytutywne elementy definicji ‘gospodarki społecznej’ uznaje się złożenie cech dotyczących własności, kontroli, wartości, produktu oraz źródła finansowania, z reguły bez akcentowania nie-profitowego nastawienia jej uczestników - zob. W. Okrasa, Sektor trzeci jako przedmiot badań statystyki publicznej: wybrane problemy, Biblioteka Wiadomości Statystycznych, Tom 57, Warszawa 2008 za Len Arthur, Molly Scott Cato, Tom Keenoy, Russell (2004), Developing an Operational Definition of the SocialEconomy (www.uwic.ac.uk).

Ewaluacja[2] – Ewaluator – Ewaluand

o      Ewaluacja – etymologicznie – ocena, związana z pojęciem wartości – value. Z angielskiego ` evaluation`; źródłosłów angielski – wartość + ocena.

o      Poniżej zaprezentowana jest quasi definicja ewaluacji. (charakterystyka tego, co rozumiemy pod pojęciem ewaluacji w sensie językowym, a nie definicja sensu stricte):

 

         Ewaluacja: systematyczny proces zbierania, analizowania i raportowania opisowej i kwalifikującej informacji dot. określonego przedmiotu z punktu widzenia jego istotności / jakości (merit), wartości (worth) dopuszczalności (feasibility), bezpieczeństwa, istotności oraz słuszności (equity)[3]. Wynikiem procesu ewaluacji jest ewaluacja jako produkt.

 

q  Ewaluacja ex ante – dla przewidzenia wpływu programu (przed implementacją) – symulacja otoczenia ekonomicznego i zachowań ‘agentów’/aktorów 

q  Ewaluacja ex post - mierzenie rzeczywistego efektu  programu dla beneficjentów – model efektu działania programu /the treatment effect model - Heckman &Vytlacil (2005)

 

o      Ewaluacja Operacyjna: zadanie (operational evaluation): porównanie stanu planowanego ze stanem osiągniętym:

 

Ø  retrospektywne oszacowanie oparte na uprzednio zdefiniowanych obiektach /zamierzeniach projektu, oraz wskaźnikach i specyficznych celach do osiągnięcia na podstawie podejścia M&E, z włączeniem beneficjentów i oficjalnych aktorów (odpowiedzialnych za implementację); zbadanie przyczyn odstępstwa od planu, dlaczego pojawiły się odstępstwa od zadań?; cały czas jesteśmy na poziomie zadaniowym;

à  opracowanie doświadczeń na potrzeby przyszłych implementacji – uwaga na ‘odstępstwach’ od planu

 

o            Ewaluacja Wynikowa / EW (Impact Evaluation) – zadanie: ocena na ile zmiany (np. w zakresie dobrostanu wyróżnionych kategorii osób/grup; w edukacji – w zakresie sposobów nauczania, etc.) są efektem programu, określonej interwencji – w szczeg., do jakiego stopnia zaobserwowany efekt może być przypisany programowi (a nie innym czynnikom, np.: fazie koniunkturalnej, związanej z zapotrzebowaniem na pracowników, występującej w czasie realizacji programu).

 

      EO & EW – komplementarne  (nie substytutywne) względem siebie

Ø  EO ‘normą’ w toku implementacji, służącą też późniejszym stadiom (outcome & impact), objętym przez EW (jeśli EW realizowana) - EW realizowana gdy (kryteria decyzyjne dla EW):

Ø  program innowacyjny, oznaczeniu strategicznym (szczeg. faza pilotażowa takiego programu);

Ø  EW przyczynia się do rozpoznania ‘co pracuje’ co „nie pracuje’ – fundamentalne znaczenia wiarygodnych danych

 

o      Badanie ewaluacyjne: ewaluacja spełniająca rygorystyczne warunki metodologiczne realizacji procesu badawczego, którego celem wszakże            nie jest odkrywanie wiedzy, ale testowanie jej zastosowań ( badania ewaluacyjne są bliżej kontekstu, uzasadniania, chodzi o testowanie przewidywań teorii wraz z jej zastosowaniami).

o      Ewaluand (nie należy personalizować): Przedmiot ewaluacji, jak: program, projekt, organizacja, osoba.

o      Interesariusze/Stakeholders – (udziałowcy, akcjonariusze na giełdzie/tutaj – uczestnik programu, strona włączona w badania, np.: decydenci i politycy, sponsorzy programu, sponsorzy ewaluacji, uczestnicy celowi, menedżerowie programu, personel programu, uczestnicy kontekstowi, społeczność badawcza i ewaluacyjna, etc.     

o      Model logiczny ewaluacji(program logic model) à schemat przepływu (flowchart) zestawiający kluczowe elementy programu: (i) zasoby (input) i inne elementy niezbędne dla realizacji projektu (finansowe i rzeczowe); (ii) działania (activities) dla realizacji programu (np. ustanowienia rady/komitetu, inicjacji kampanii informacyjnej, itp.); (iii) bezpośrednie wyniki działań (outputs) /(krótko- i długo-terminowe): produkty, usługi, zdarzenia; (iv) pożądane zmiany / outcomes (u ‘użytkownika’ / ‘klienta’, społeczności lokalnej); (v) wpływ (impact) – finalny efekt programu dla ‘klientów’/uczestników (beneficjentów) oraz trwałość tego wpływu; (vi) kontekst (czynniki kontekstowe mogące wpływać na  wyznaczanie / projektowanie i implementację programu);    

o      Teorio-bazowa Ewaluacja Programu (T-BEP / (PT-DE) - systematyczne użycie wiedzy przedmiotowej* dotyczącej danej dziedziny do której ten program należy* (substantive knowledge) o badanym zjawisku i metod naukowych w celu ulepszenia i/lub produkowania wiedzy wraz z informacją zwrotną ( feedback), oraz dla określenia jakości, wartości i znaczenia (merit –coś co jest ważne jakościowo, jest godne tego, żeby się tym zająć, worth, significance) ewaluanda / obiektu ewaluowanego, takiego jak program(y) społeczne, edukacyjne, zdrowotne społecznościowe  (community) i organizacyjne. 

Heterogeniczność (gminy) - jest to niejednorodność (zróżnicowanie) gminy; heterogeniczny - różnorodny, niejednorodny. (np.: gmina zróżnicowana pod względem wykształcenia mieszkańców, żadna z kategorii osób o określonym poziomie wykształcenia nie dominuje w gminie)

Homogeniczność (gminy) - jest to jednorodność, (jednolitość) gminy; homogeniczny - jednorodny, jednolity (np.: gmina jednolita pod względem wieku, tj. dominuj aa osoby młode).

Kapitał Lokalny Gminy - pojęcie kapitału lokalnego definiujemy w kontekście społeczności lokalnej. W tym kontekście wyróżniamy stymulanty i destymulanty rozwoju społeczności lokalnej. Do stymulantów zaliczymy potencjał kapitałowy i mechanizmy jego mobilizacji.

Wyróżniamy następujące kapitały - zasoby i środki składające się łącznie na kapitał „własny” Gminy, takie jak[4]:

  • kapitał ludzki (wykształcenie, zdrowie, sprawność)- zasoby reprezentowane przez mieszkańców, związane z wykształceniem, kwalifikacjami, sprawnością i zdrowiem mieszkańców, oraz ich kreatywnością i zdolnościami organizacyjnymi;
  • kapitał społeczny (więzi, zaufanie, interakcje między ludźmi) - zasoby związane z charakterem stosunków międzyludzkich, wzajemnym zaufaniem i gotowością uczestniczenia w przedsięwzięciach na rzecz innych, w tym w sprawach gminy/ osiedla; odnosi się do cech społecznego zorganizowania, takich jak sieci, normy i społeczne, sieć komunikacji, społeczne zaangażowanie, zaufanie, ułatwiające ku obopólnej korzyści koordynację i współpracę, a wspólnocie obdarzonej znacznym zasobem społecznego kapitału łatwiej się żyje;
  • kapitał finansowy (finansowy wymiar funkcjonowania społ. lokalnej łącznie z     ubezpieczeniami etc.) - zasoby związane z budżetem Gminy, jego dochodami, ich wielkością i stałością (w ujęciu nie tylko bezwzględnym lecz w relacji do niezbędnych wydatków);
  • kapitał fizyczny (wartościowe na terenie społ. lokalnej, zabudowania, urządzenia) - zasoby / środki związane z rzeczowym majątkiem i infrastrukturą Gminy ( w tym wartością obiektów będących w dyspozycji Gminy);
  • kapitał naturalny (środowisko, jego atrakcyjność) - zasoby związane z naturalnymi walorami i ogólną charakterystyką (wartością) otoczenia / środowiska;
  • kapitał kulturowy (dziedzictwo, ale także tolerancja, w socjologicznym, nie fizycznym sensie) - zwyczaje, obyczaje gminy,jej tradycja, dziedzictwokulturowe, pamięćhistoryczna, wartości orazetosy społeczne, religijne,moralne, prestiż społeczny, np. imprezy kulturalne,obchody wydarzeńhistorycznych, koncerty,media lokalne, współpraca zgminami oraz organizacjamipartnerskimi;
  • kapitał polityczny (kapitał uczestniczenia, kapitał polegający na pewnych działaniach w sferze zachowań politycznych)zaufanie publiczne, relacje mieszkańców z przedstawicielami władz samorządowych, np. spotkania z politykami lokalnymi, kooperacja z politykami lokalnymi, udział w wyborach samorządowych, referendach.

Mobilizacja społeczna określa stopień zaangażowania mieszkańców w życie gminy. Polega na gromadzeniu się mieszkańców gminy wokół jakiegoś działania, realizowania określonego celu (np. pomoc sąsiedzka w czasie powodzi)". Inne określenia: aktywność obywatelska, partycypacja publiczna, uczestnictwo społeczne.

Ryzyko możliwość zajścia (lub występowanie) w określonym miejscu i czasie zdarzenia - z dającym się określić (lub oszacować) prawdopodobieństwem - mającego (przynajmniej potencjalnie) ujemne konsekwencje (zagrożenia) dla określonej kategorii obiektów, specyficznie dla jednostek ludzkich czy gospodarstw domowych lub ich grup [w szczególności, grup ‘podatnych na zagrożenia’, ‘ranliwych’/vulnerable].

Ryzyko znajduje się po stronie destymulantów rozwoju społeczności lokalnych. Od lat 20 ubiegłego wieku, odróżniamy ryzyko jako kategorię pojęciową, odnoszącą się do zdarzeń możliwych od pojęcia niepewności.

Termin ryzyko nie jest jednoznaczny z terminem hazard, który tyczy się zjawiska występującego naturalnie (mającego naturalne źródło), np.: powódź, tsunami/ z ang. hazardous ‘ryzykowny’, ‘narażony na ryzyko’.

 

o      Rodzaje ryzyk lokalnych[5]:

  • Ryzyka demograficzne - związane z niską liczbą urodzeń, wysoką liczbą zgonów, wielkością gospodarstw domowych, starzeniem się społeczeństwa, bezdzietnością, migracją, aktywizacją zawodową kobiet;
  • Ryzyka ekonomiczne - powodowane zdarzeniami natury ekonomicznej - np. kryzys ekonomiczny, utrata rynków zbyty czy zaburzenia na rynku pracy lub ‘ucieczka’ lub przerwanie ważnej inwestycji, programów rozwojowych; może być ‘systemowe’ o skali ‘lokalnej’ (np. ryzyko bankructwo lokalnie ważnego zakładu pracy czy wzrost/spadek cen określonego typu produktów) i związany z tym wzrost bezrobocia (może być systemowe lub w skali krajowej (np. inflacja), lub nawet globalnej (np. kryzys);
  • Ryzyka polityczne - związane z niestabilnością władzy, konfliktami politycznymi, korupcją, protestami obywatelskimi;
  • Ryzyka społeczne - ryzyka związane z zagrożeniami dla warunków i jakości życia mieszkańców oraz funkcjonowania gminy - takich jak przemoc domowa, rozpad rodzin, wzrost zachorowań (epidemia, zatrucia, itp.), ubóstwa, przestępczość, uzależnienia, wypadki (np. drogowe), akcje protestacyjne, brak kwalifikacji zawodowych.
  • Ryzyka środowiskowe ‘ekologiczne’ - gdy źródła zagrożeń są związane z działalnością człowieka - produkcyjną, usługową, (w tym, utylizacja i wysypiska) katastrofy strukturalne (osuwiska, zagrożenia architektoniczne, uszkodzenia wałów, mostów, wylesienia), zanieczyszczenia środowiska, wypadki przemysłowe, transportowe (pożary, eksplozje, wypadki komunikacyjne, rolniczego, wydobywczego;
  • Ryzyka ‘środowiskowo-naturalne’ - gdy źródła zagrożeń są pochodzenia naturalnego, jak powódź czy huragan, śnieżyce, wichury, etc.
  • Ryzyka zdrowotne - związane z groźbą zachorowań, epidemiami, pandemiami niepełnosprawnością, niedożywieniem, zatruciami pokarmów.

o      Równanie ryzyka tworzy trójwymiarowy układ, który da się przedstawić za pomocą trzech osi pozwalających na przypisywanie wartości dla dowolnego punktu.

 

Równanie Ryzyka Lokalnego:

Ryzyko = Stopa zagrożenia (częstość) x Zagrożenie (podatność na zagrożenia) x Wpływ (koszt)

o      Strategie wobec ryzyk

3 kategorie, strategie działania wobec ryzyk wg Banku Światowego

  • Zorientowana prewencyjnie wobec możliwych ryzyk (ex-ante) - skoncentrowana na działaniach zapobiegających/minimalizujących ich wystąpieniu (w tym, dbałość o odpowiednią edukację, higienę, opiekę zdrowotną, etc.).
  • Zorientowana na redukcję ryzyk - działania polegające na pomniejszaniu skali wystąpienia zagrożeń i na mitygowaniu ich skutków (on-going) poprzez systemy /programy ubezpieczeń i inne działania - podejmowane przez formalne i nieformalne instytucje i grupy - wspomagające zdolność gospodarstw domowych i osób radzenia sobie z ryzykiem [w tym, kierowane do najbardziej narażonych / vulnerable, jak ludzie starzy / samotni - niepełnosprawni, rodziny wielodzietnym i niekompletne, etc); wspomaganie.
  • Zorientowana na zwalczanie skutków zaistniałych ryzyk/zagrożeń (ex post) - lokalna/gminna pomoc społeczna / zapomogi dla biednych, ‘aktywizacja zawodowa’ bezrobotnych, zasiłki, prace publiczne, pomoc ze źródeł nieformalnych pomoc sąsiedzka, pomoc organizacji pozarządowych, kościelnych, etc. 

Sąsiedztwo/Neigborhood– pojęcie sąsiedztwa, społ. lokalną definiujemy w kategoriach sąsiedztwa, kategorii bliskości (np.: dystans w analizie klastrowej; dystans, jako jednostka pomiaru pozwalająca na grupowanie obiektów; konieczna jest ostrożność w definiowaniu punktu zerowego).

Techniki zbierania danych, stosowane w badaniach sondażowych:

      i.              PAPI (Paper and Pencil Personal Interviewing)bezpośredni indywidualny wywiad kwestionariuszowy. Jest to najpopularniejsza technika zbierania danych ilościowych. Podstawowym elementem narzędzia badawczego jest papierowy kwestionariusz. Ankieter korzysta z niego przeprowadzając wywiad w miejscu zamieszkania lub pracy respondenta. Zapisuje on, podążając ścieżką wywiadu, odpowiedzi udzielone przez respondenta. Wymaga to często skorzystania dodatkowych materiałów, takich jak pomocnicze obrazki czy też karty dla respondenta.

    ii.              CAPI (Computer Assisted Personal Interviewing) bezpośredni wywiad indywidualny ze wspomaganiem komputerowym. Zasady prowadzenia wywiadu są zbliżone do wywiadu typu PAPI. Niezbędny jest osobisty kontakt ankietera z respondentem (face to face). Jednakże ankieter przeprowadzając wywiad nie korzysta z kwestionariusza papierowego, ale elektronicznego. Ankieter zaopatrzony jest bowiem w komputer przenośny z profesjonalnym oprogramowaniem, pozwalającym na wprowadzanie danych (odpowiedzi respondenta) na bieżąco w odpowiednim formacie do systemu.

  iii.              CATI (Computer Assisted Telephone Interviewing) wywiad telefoniczny wspomagany komputerowo. Jest to technika badawcza, gdzie kontakt ankietera z respondentem nie ma charakteru naocznego (twarzą w twarz), ale odbywa się za pośrednictwem telefonu. Wywiady telefoniczne przeprowadzane są w specjalnie przygotowanym do tego miejscu, tzw. studiu CATI. Narzędziem badawczym jest kwestionariusz wywiadu telefonicznego przygotowany za pomocą specjalnego oprogramowania komputerowego. Osoby prowadzące wywiad tzw. teleankieterzy w trakcie rozmowy telefonicznej zaznaczają odpowiedzi za pośrednictwem komputera, który automatycznie przetwarza je do bazy danych.

  iv.              CAWI (Computer Assisted Web Interviewing) ankieta internetowa. Jest to technika badań ilościowych, która realizowana jest za pomocą udostępnionego respondentowi kwestionariusza ankiety w wersji elektronicznej za pośrednictwem Internetu. Pytania ankietowe przesyłane są respondentowi w postaci przygotowanego skryptu, gdzie sam zaznacza wybrane przez siebie odpowiedzi. Jest wiele sposobów dystrybucji ankiet. Do najpopularniejszych należą ankiety przesyłane respondentom na ich prywatne konta mailowe, gdzie za pośrednictwem odpowiedniego linka logują się na stronę www, bądź ankiety w postaci tzw. wyskakujących okien (pop-up) zamieszczonych na określonej witrynie internetowej.

 

Trzeci Sektorcharakteryzowany jako sektor organizacji działających nie dla zysku, jest nieformalnie charakteryzowany jako obszar leżący pomiędzy rynkiem i państwem, (uzupełnienie aktywności społeczno-gospodarczej ujmowanej w sektorze 1-wszym – państwowym (publicznym, rządowym) i 2-gim – prywatnym (sfera biznesu - nastawiona na zysk);  ogół prywatnych organizacji, działających nie dla zysku, w tym: (i) organizacje wolontarystyczne, (ii) organizacje użyteczności publicznej, (iii)  organizacje pozarządowe  NGOs (non-governmental  organization / także BINGO-business intl; GANGO-gvtooprated, RINGO – religijne intl; QUANGO-quasi-autonomous NGOS, etc.) ,  (iv) organizacje non-profit (NPO)[6]

 

·      Definicja zakresowa ST (jako przestrzeni pom.  sektorami 1 i 2): przestrzeń miedzy sektorem publicznym i prywatnym (ST), opisują (w sposób wyczerpujący, ale z założenia nierozłączny) następujące nazwy[7]: 

1.      Sektor nonprofit (The non-profit sector)

2.      Sektor filantropijny  (Charitable sector)

3.      Poza-rynkowa atywność na rzecz społeczności lokalnej  (Community regeneration: community initiatives outside the market)

4.      Kooperacyjne formy działalności biznesowej (Cooperatively owned business)

5.      Pracownicze udziały własnościowe (ESOP, Employee share ownership plans)

6.      Wspólnoty kredytowe (Credit unions)

7.      Wspólnie zarządzane usługi publiczne (Mutually administered public services)

o  Zgodnie z sugestiami Unii Europejskiej, pojęcie sektora trzeciego odnosi się do trzech typów organizacji:

1.      kooperatywy,

2.      stowarzyszenia (w tym fundacje)[8], 

3.      oparte na zasadzie wzajemności towarzystwa (mutuals, EC 1997).

2.       

·      Definicje legalne (np. IRS Code 501(c)3 lub (c)4 /na cele socjalne/donatorzy nie są zwolnieni z podatku);

·      Definicje funkcjonalne – promowanie ‘interesu publicznego’, ‘korzyści publicznej’, „celów publicznych’, np. dz. charytatywnej: ‘zabezpieczenie przed ubóstwem’, ‘awans edukacyjny’, ‘awans społ. lokalnej’, kultury, ochrony środowiska etc.

·      Definicje ekonomiczne  – główne środki OST/NPO zdobywa nie na drodze sprzedaży dóbr lub usług lecz z dobrowolnych dotacji; plus zakaz dystrybucji nadwyżek pomiędzy członków org.,

·      Definicje strukturalno-operacyjne: (i) samorządność, (ii) instytucjonalna niezależność od państwa, (iii) działalność niezarobkowa i nie-dystrybuowalność zysku, (iv) brak przymusu/dobrowolność

 

·      Główne typy organizacji ST/NPO i formy aktywności:

1.        instytucjonalne (grupowe) formy działalności: fundacje, stowarzyszenia;

2.        indywidualne formy działań – wartości i motywacje (poświęcenie, współczucie, szacunek, troska o otoczenie/społeczność lokalną, środowisko naturalne, dziedzictwo kulturowe:

3.        charytatywność (charity) - wartość we wszystkich wielkich religiach – tradycyjnie: zwalczanie ubóstwa i jego korelatów, pomoc chorym, niepełnosprawnym i starym, popieranie oświaty i kształcenia, religii i kultury;

4.        filantropia - wartość odzwierciedlająca ‘miłość do ludzi’ (love of humanity) manifestująca się w poświęceniu majątku osobistego i umiejętności; odmiany form  filantropii – od wczesnej działalności typu ‘pomocowego’ do współczesnej wersji ‘amerykańskiej’: indywidualny wysiłek na rzecz rozwiązania problemu społecznego (typu ubóstwo lub brak wykształcenia à  inwestycje społ);

5.        wolontaryzm  - poświęcenie czasu na rzecz społeczności i celów publicznych: pomoc ludziom w potrzebie, rozdzielanie żywności, wizytowanie chorych, czyszczenie otoczenia (w USA ponad 50% populacji uczestniczy w dział. wolontarystycznej);

6.        dotacje / dawanie (giving) – ofiarowanie środków finansowych lub rzeczowych na cele charytatywne i inne publiczne (np. Czerwony Krzyż, anty-AIDS org., 2/3 g. dom w USA);

7.        społeczeństwo obywatelskie (Civil society): ogół instytucji, organizacji i indywiduów operujących między ‘rodziną’, ‘państwem’ i ‘rynkiem’  na rzecz promowania ‘wspólnego interesu’ – ST/NPO dostarcza infrastruktury organizacyjnej dla społ. obyw. (SO).   

8.        kapitał społeczny (social capital): suma zasobów rzeczywistych i potencjalnych kreowanych poprzez uczestnictwo w org. i sieciach – normy wzajemności i zaufania

 

·      Cechy konstytutywne OST/NPO (wg JHProjekt / UN Hbk), to: (i) wyrazista i trwała struktura organizacyjna, strukturalna/instytucjonalne niezależność od państwa, charakter niezarobkowy działalności, samorządność, dobrowolność uczestnictwa.

 

 

 



[1] Idealną formułą jest tutaj metoda Grup Fokusowych.

[2]  Ewaluacja w nomenklaturze statystycznej rozumiana jest jako „Systematyczna i obiektywna ocena trwającego lub zakończonego projektu, programu lub polityki, ich projektowania, realizacji i wyników. Celem jest ustalenie istotności i realizacji celów, efektywności rozwoju, skuteczności, wpływu i trwałości. Kontekst: ewaluacja powinna dostarczyć informacji, które są wiarygodne i użyteczne, umożliwiając włączenie zdobytych doświadczeń do procesu decyzyjnego  zarównobiorców’ i ‘dawców’. Ewaluacja odnosi się także do procesu ustalania wartości lub znaczenia aktywności polityki lub programu. Ocena, tak systematyczna i obiektywna, jak to tylko możliwe, odnosząca się do planowanych, w toku lub zakończonych interwencji rozwojowych”, zob. OECD Glossary for statistical terms 2007, s.83 za OECD Development Co-operation Directorate (DAC), Glossary 271 Hyperlink: http://www.oecd.org/glossary/0,2586,en_2649_33721_1965693_1_1_1_1,00.html.

[3] Przy czym `equity nie równa się `equality`.

[4] Pierwsze pięć kapitałów to podstawowy podział.

 

[5] Ryzyko lokalne: „ryzyko” (prawdopodobne zdarzenie o ujemnych skutkach] odnoszące się do określonej przestrzennie ‘społeczności lokalnej’ - np. gminy lub jej części, jak osiedle czy parafia - tzn., do gospodarstw domowych, rodzin i jednostek ludzkich żyjących na terenie określonej ‘lokalności’.

 

[6]Organizacje nonprofit: działalność nienastawioną na zysk, poza aktywnością ekonomiczną o rynkowym charakterze, przy­noszącym zysk, ale pod warunkiem nie uczestniczenia (osób prowadzących taką działalność) w wypracowanych przez organizację zyskach (zysk powinien w całości być wykorzystany na działal­ność statutową organizacji). 

[7] Salamon, L. M. and Anheier, H. K. (eds.) (1997), Defining the Nonprofit Sector: A Cross-National Analysis (Manchester: Manchester University Press).

[8]Podstawowe formy prawne prowadzenia działalności społecznej w Polsce są stowarzyszenia i fundacje.

 

Powrót